“Expertstatus kan je maar hebben op één onderwerp!” Een populaire uitspraak, vooral in marketing, die even vergeet dat een expert niet altijd een specialist is.
Toegegeven, voor personal branding is deze insteek een logische aanpak, want mensen denken in associaties. Je koppelt vanzelf iemands naam of gezicht aan het specifiek onderwerp waar ze veel over praten. Dus als je een probleem hebt in dat specifieke kennisgebied ga je naar die persoon. Want die is ‘expert’.
Hierin zit echter een denkfout. Eentje waarmee we ons als samenleving gruwelijk in de vingers snijden. Dat speelt op allerlei vlakken, maar laat ik het illustreren aan de hand van ons vastgelopen zorgsysteem.
Generalist vs Specialist
Op ieder kennisgebied heb je generalisten en specialisten.
Een specialist is iemand met dieptekennis van een specifiek onderwerp, vaak een specifiek onderwerp binnen een specifiek onderwerp. Hoe specifieker, hoe specialistischer.
Een generalist weet van heel veel onderwerpen behoorlijk wat af. Geen details, al hebben ze wel de kennis en vaardigheden om die details te achterhalen en te interpreteren als de situatie daarom vraagt.
Vergelijk een huisarts en een hersenchirurg. De huisarts je kan helpen met een enorm scala aan klachten en de mogelijke samenhang daartussen. Een hersenchirurg heeft zonder twijfel kennis en vaardigheden aangaande de hersenen waar een huisarts geen kaas van heeft gegeten, maar weet ‘ie bar weinig over eczeem, schimmelinfecties of diabetes, om maar wat te noemen. Bovendien gaat een hersenchirurg pas behandelen als andere oorzaken voor de klachten zijn uitgesloten door (o.a.) de huisarts.
We hebben dus beiden nodig: de specialisten en de generalisten.
Is een specialist beter?
Ga nu eens na bij jezelf hoe je over die hersenchirurg en die huisarts denkt. De kans is groot dat je de chirurg gevoelsmatig hoger aanslaat dan de huisarts.
Dat is een onbewuste bias: we zijn van nature geneigd om specialisten als ‘beter’ te zien dan generalisten, omdat specialisten meer kennis en vaardigheden hebben die wij zelf niet hebben. Daar voelen we instinctief een bepaalde achting voor. Het verschil tussen onszelf en een generalist lijkt minder groot, waardoor we geneigd zijn voor hen minder achting te voelen dan voor een specialist.
Het probleem is dat we als samenleving het woord ‘specialist’ gelijk zijn gaan stellen aan ‘expert’.
Die gelijkstelling klopt niet.
Expertise draait om ervaring, om niet (diepte)kennis. Logischerwijs is een specialist vaak expert op hun kennisgebied, omdat ze daar veel ervaring in hebben opgedaan.
Maar een generalist kan even zo goed een expert zijn, namelijk expert op het gebied van de samenhang tussen meerdere onderwerpen. Daar is niet noodzakelijke dieptekennis voor nodig. En iemand met veel dieptekennis over een specifiek onderwerp heeft vaak niet de aanvullende kennis om de bredere samenhang te zien.
“Ja maar ik wil een expert!”
We zijn als mens geneigd om meteen aan te willen kloppen bij de absolute specialist, gelovend dat alleen die weet hoe die jou het snelst van je klachten afhelpt – en dat ook zal doen.
Terwijl dat vaak niet nodig is, en soms ook niet eens waar. Specialisten zijn weliswaar experts op hun vakgebied, maar dat betekent niet dat hun specifieke expertise jouw specifieke klacht kan verhelpen.
Voorbeeld: Bij geestelijke problemen willen we het liefst meteen naar de psychiater. Dat is tenslotte de expert, toch?
Psychiaters hebben zeker expertise, maar in veel gevallen is die short-cut alsof je met een stevige hoofdpijn meteen naar die hersenchirurg gaat, terwijl bij nader inzien die hoofdpijn komt doordat je een week intense computerwerk hebt gedaan waarbij je ook meer koffie hebt gedronken dan anders. Een stijve nek en afkickverschijnselen van de caffeine, daar kan een hersenchirurg je niet bij helpen. Een psychiater overigens ook niet.
Dat je voor jouw klacht hulp wilt, is een natuurlijke behoefte. Dat je die hulp wilt van iemand die weet wat ‘ie doet – een expert dus – is ook natuurlijk. We zijn echter gaan geloven dat de enige expert waar we op kunnen vertrouwen de meest doorgestudeerde specialist moet zijn. Terwijl verreweg de meeste klachten sneller, goedkoper en net zo goed opgelost kunnen worden met hulp van een generalist.
De kracht van generalisten
Voor verreweg de meeste klachten is specialistische zorg niet nodig. De generalistische huisarts kan veel klachten zelf behandelen. Sterker nog, voor veel gezondheidsklachten is het even aankijken en uitzieken de beste oplossing. De ingreep van een arts kan dat proces niet altijd versnellen, want dat moet je lichaam toch zelf doen.
Als je mentaal niet lekker in je vel zit, kan die generalist ook een coach of counselor zijn. Die kan je helpen bij de meeste veelvoorkomende psychische klachten, zonder dat je maandenlang op een wachtlijst staat.
En mocht je toch specialistische hulp nodig hebben, dan doet je counselor wat een huisarts in zo’n geval ook doet, namelijk doorverwijzen naar een geschikte specialist die daadwerkelijk de juiste expertise heeft voor jouw specifieke probleem.
Zo ben jij sneller geholpen, en anderen ook. Dat gun je toch iedereen?